Η περιπέτεια της ασθένειας, της περίθαλψης και των αναδυόμενων αγώνων

Μιας και ένα απο τα θέματα που ασχολείται και τρέχει η Ανοιχτή Συνέλευση Αγώνα Α. Πόλης τη φετινή χρονιά είναι το ζήτημα των περιφράξεων στην περίθαλψη αναδημοσιεύουμε μία εισήγηση που είχαμε κάνει στην εκδήλωση με θέμα «Απ’ το κακό στο χειρότερο- Η περιπέτεια της υγείας» στις 09/05/09 στην πλατεία Κουλέ Καφέ.
Το ζήτημα της περίθαλψης όπως άλλωστε και τα περισσότερα ζητήματα καθημερινότητας ξεχειλίζουν από «περιφράξεις» δηλα­δή κοινωνική-ταξική καταπίεση. Πραγματικά, όποιο ζήτημα και να αρχίζεις να συζητάς αναδεικνύεται η κυριαρχία και η εκμετάλ­λευση. Δεν είμαστε κοινωνιολόγοι, ούτε σχολιαστές. Στόχος μας να εντοπιστούν οι κόμβοι συνάντησης της δικιάς μας κοινωνικής τα­ξικής καταπίεσης με εκείνη ευρύτερων κοινωνικών κομματιών που βιώνουν το ζήτημα της εξουσίας και της εκμετάλλευσης μέσα στο σύστημα περίθαλψης και αναπτύσσουν αγώνες. Τα μέτωπα και οι αγώνες για αυτά τα ζητήματα είναι πιθανά σημεία από όπου μπορεί να ανθίσουν οι καινούργιες Δεκεμβριανές ανοίξεις.

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Χορεύοντας στους ρυθμούς της επιβίωσης

Αρρωσταίνουμε ζώντας σαν γρανάζια μιας παρανοϊκής μηχανής. Το κέρδος σαν υπέρτατη αξία, ο ανταγωνισμός όλων εναντίον όλων σαν μόνη αρετή. Το τι παράγουμε, με ποιες συνθήκες παραγωγής, το ποιος δικαιούται να το καταναλώσει είναι πράγματα που δεν πρέπει να μας αφορούν. Το πως ζούμε, σε τι συνθήκες, μέσα στις πόλεις είναι κάτι που επίσης δεν πρέπει να μας αφορά. Είμαστε πράγματα που παράγουν πράγματα, μην έχοντας καμιά σχεδόν δύναμη για να καθορίσουμε ατομικά και συλλογικά αυτό που συμ­βαίνει στις ζωές μας. Στο διαρκή αγώνα να αντεπεξέλθουμε σε αυτό που μας εμφανίζεται σα μονόδρομος ξεχαρβαλωνόμαστε. Το ξεχαρβάλωμά μας μπορεί να εμφανιστεί σαν εργατικό ατύχημα ή σαν χρήση ουσιών ή σαν ψυχική αποδιοργάνωση ή σαν καρκίνος, ή σαν λοίμωξη ή σαν χρόνιο πρόβλημα σωματικής υγείας. Ένα πά­ντως είναι σίγουρο· ότι αυτό το κοινωνικό σύστημα επιδρώντας με διάφορους τρόπους πάνω στους ανθρώπους τους αρρωσταίνει μαζικά με έναν πραγματικά βιομηχανικό τρόπο. Και οι γιατροί σαν τους ζωοτεχνικούς στα ορνιθοτροφεία· φουλ αντιβιώσεις (ή ότι άλλο χρειαστεί) για να μην καταστραφεί και να παραμείνει απο­δοτικό το σταβλισμένο ζωικό κεφάλαιο, που βέβαια αρρρωσταίνει από τις συνθήκες σταβλισμού…

Ο μεγάλος μπαλωματής

Εδώ η σύγχρονη ιατρική εμφανίζεται σαν κομμάτι αυτής της τάξης πραγμάτων με τυμπανοκρουσίες περί των απίθανων δυνατοτή­των της, υποσχόμενη, με όλο το οπλοστάσιο του marketing που διαθέτει, ότι θα μας κάνει καλύτερα από ότι ήμασταν. Μας πεί­θει ότι η σχέση ασθενή-συστήματος περίθαλψης που εγκαθιδρύ­ει, μέσα στην οποία μας προορίζει για πειθήνιους δέκτες οδηγιών, είναι η μόνη που μπορεί να εγκαθιδρυθεί, εξαφανίζοντας από τον ορίζοντα κάθε ζήτημα ανάπτυξης αγώνων για τις αιτίες που γεν­νούν την αρρώστια. Έτσι, αντιλαμβανόμαστε για μια ακόμη φορά ότι είμαστε και σε αυτό το πεδίο αδύναμοι.

 Ο μεγάλος απολογητής

Σε αυτό το σύστημα εδώ και καιρό η πιθανότητα μιας ζωής που θα αξίζει κανείς να τη ζήσει έχει γίνει μηδενική. Κανείς πλέον, ούτε και οι πιο φανατικοί θιασώτες αυτού του συστήματος δεν πι­στεύει ότι στην επικράτεια της δικτατορίας της οικονομίας υπάρ­χει χώρος για ό,τι δεν εξυπηρετεί την οικονομία και τους νόμους της. Η ολοκληρωτική απουσία θετικού νοήματος, στοιχείο μεγά­λης αστάθειας για τις κυρίαρχες τάξεις, πρέπει να αντιμετωπι­στεί.Σε ένα πρώτο διάστημα δοκιμάστηκε να μπει στη θέση του θετικού νοήματος η υπόσχεση μιας διαρκώς αυξανόμενης μαζι­κής κατανάλωσης, της οποίας τα όρια έγιναν γρήγορα φανερά. Στην συνέχεια η δικαιολόγηση του συστήματος επιδιώκεται να στηρι­χτεί στο ότι μόνο το σύστημα αυτό έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζε­ται πολύπλοκες καταστάσεις μεγάλης αστάθειας, όπως αυτής των συγχρόνων κοινωνιών σε κρίση, αποκρύπτοντας βέβαια τόσο ότι ευ­θύνεται για την κρίση,όσο και το ότι αυτό είναι που υποσκάπτει συ­στηματικά τις δυνατότητες αυτοδιεύθυνσης αυτών των κοινωνιών.Ύστατος εγγυητής του οι τρομακτικές απειλές,από την οικονομι­κή κρίση μέχρι την πιθανότητα πανδημίας γρίππης,που απειλούν τον πληθυσμό.Ο τρόμος προς το επικίνδυνο -άγνωστο λοιπόν εί­ναι μια κατάσταση που καλλιεργείται εντέχνως από το σύστημα έτσι ώστε να πειθαρχούμε στα έκτακτα μέτρα ή να στρεφόμα­στε προς τις δυνάμεις ασφαλείας του για να προστατευτούμε.Από την «απειλή» του ξένου στο πρόσωπο του μετανάστη, μέχρι την «απειλή» των επιδημιών η παραγωγή του τρόμου αποτελεί μια βαριά καθεστωτική βιομηχανία.Εδώ το ιατρικό-βιολογικό ιδεολογι­κό think tank του συστήματος παράγει όλη την πρώτη ύλη για τις συνθήκες απειλής.Πραγματικές και φανταστικές καταστάσεις κιν­δύνου ανακατεύονται, πάντα βέβαια υπό ορισμένες προϋποθέσεις:οι αιτίες τους πρέπει πάντα να είναι εξωτερικές ως προς το καπι­ταλιστικό σύστημα (το πολύ-πολύ να γίνονται αποδεκτές διαχει­ριστικές ευθύνες αλλά με κανένα τρόπο δομικές), κάποια προσω­ρινά μέτρα που θα παρθούν να μη το απειλούν, η βιολογία και η ιατρική να εμφανίζονται ότι μπορούν να δώσουν την όποια λύση.Μαζική παραγωγή φόβου, λοιπόν και στο επίπεδο της υγείας-ασθένειας, φόβος που μας κάνει να τρέμουμε το άγνωστο και το καινούργιο.

Παραδομένοι στην εξουσία των ειδικών

Η γνώση για το τι μας αρρωσταίνει και το πως μπορούμε έστω και σε προσωπικό επίπεδο να κάνουμε κάτι για την αρρώστια έχει φύ­γει προ πολλού από τα χέρια των κοινοτήτων και έχει μετατραπεί σε φέουδο ειδικών, αποκλείοντας κάθε πρόσβαση στους πληβεί­ους, μη ειδικούς. Την ίδια στιγμή, οι ειδικοί έχουν αποκλείσει κάθε θεραπεία που δεν εντάσσεται στην θεραπευτική ορθοδοξία τους και στα καλούπια της καταστρέφοντας έτσι, συχνά οριστικά, με­γάλο κομμάτι του πλούτου της ανθρώπινης θεραπευτικής επινοη­τικότητας του παρελθόντος. Μην μπορώντας να αντιμετωπίσου­με αυτό που κοινωνικά γεννάει την πάθηση και έχοντας παραδο­θεί από τους κοινωνικούς θεσμούς στο μονοπώλιο της διαχείρισης των ειδικών, στρεφόμαστε προς το σύστημα περίθαλψης για να αντιμετωπίσουμε το όποιο πρόβλημα. Και τότε ξαφνικά αντιλαμ­βανόμαστε ότι η πρόσβαση στις υπηρεσίες περίθαλψης δεν είναι κάτι το αυτονόητο…

Σύστημα περίθαλψης σε κρίση

Το δημόσιο καθολικό σύστημα περίθαλψης από την κούνια μέχρι τον τάφο, αποτέλεσμα των κοινωνικών αγώνων, ήταν ένας από τους βασικούς πυλώνες της κοινωνικής ρύθμισης και της ενσωμά­τωσης στο σύστημα ευρύτατων κοινωνικών (εργατική, αγροτική τάξη) ομάδων. Έτσι, με πρότυπο την μεταπολεμική Αγγλία και το σχέδιο Βeveridge στήθηκαν σε όλες τις καπιταλιστικές μητροπό­λεις, με διάφορες εθνικές παραλλαγές, αντίστοιχα σχέδια. Η κρίση αυτής της κοινωνικής ρύθμισης έφερε μπροστά την αντεπίθεση του κεφαλαίου με την μορφή του νεοφιλελεύθερου σχεδίου. Νέες περιφράξεις στήνονται, νέοι αποκλεισμοί γεννιούνται. Το ΕΣΥ (Κέ­ντρα Υγείας-Νοσοκομεία) εγκαταλείπεται και αλλάζει σιγά-σιγά ρόλο, περιοριζόμενο στο ρόλο του πτωχοκομείου (για να μην πε­θαίνουν στο δρόμο οι φτωχοί) και όποιον άλλο ρόλο δεν μπορεί να είναι ακόμα προσοδοφόρος για το κεφάλαιο (πχ τα επείγοντα). Η κατάσταση φαίνεται να παίρνει μια πιο ξεκάθαρη στροφή και πλέον όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα οδηγούνται στον ιδι­ωτικό τομέα. Έτσι και με εμπροσθοφυλακή -προπέτασμα καπνού έννοιες όπως η πρωτοβάθμια περίθαλψη ή ο οικογενειακός για­τρός επιχειρείται να ελαττωθεί ακόμη περισσότερο η πρόσβαση στην περίθαλψη…

ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ

Πόρτα νο 1: κατάφερες να ασφαλιστείς κι αν ναι σε ποιο ταμείο;

Ο ΟΑΕΔ καλύπτει υγειονομικά μέσω του ΙΚΑ (ατο­μικό βιβλιάριο ασθενείας) ανέργους πάνω από 18 ετών και μέχρι τα 29,εάν έχουν πάνω από τρεις μήνες κάρτα ανερ­γίας, δημιουργώντας έτσι ένα δίκτυο «ασφάλειας» για όσους είναι ανασφάλιστοι. Ακούγεται καλό, είναι όμως έτσι; Προϋπόθεση για να βγάλεις κάρτα ανεργίας είναι βέβαια η άδεια παραμονής, προϋπόθεση της οποίας είναι να έχεις 150 ένσημα το χρόνο, που βέβαια άμα τα έχεις δεν χρειάζεσαι κάρτα ανεργίας. Στην ουσία δηλαδή κάνει αδύνατο, για εργαζόμενο χώρας μη μέ­λους της ευρωπαϊκής ένωσης, να έχει περίθαλψη ανέργου μέσω του ΙΚΑ, παρότι οι εισφορές όταν αυτός εργάζεται πηγαίνουν στο ακέραιο στο ΙΚΑ.Για να διατηρήσεις την ασφάλιση θα πρέπει είτε να διατηρείς την κάρτα ανεργίας, είτε να συμπληρώσεις τα απαραίτητα ένσημα (θα μιλήσουμε αμέσως μετά για το πόσα εί­ναι αυτά). Θα πρέπει δηλαδή είτε να μείνεις άνεργος, είτε να δου­λεύεις ανασφάλιστα με ό,τι αυτό συνεπάγεται.Είναι φανερό ότι σε περιπτώσεις περιστασιακής εργασίας, ή σε περίπτωση που δεν καταφέρεις να συμπληρώσεις τα ένσημα μένεις ανασφάλιστος. Με αυτόν τον τρόπο ασκήθηκε μια πολιτική επιδότησης (για τους εργοδότες) της ανασφάλιστης εργασίας και διαχωρισμού των ερ­γαζομένων σε έλληνες και ξένους, ενώ παράλληλα διαφυλάσσεται το κοινωνικό προσωπείο του κράτους και διασφαλίζεται ότι δεν θα λιμοκτονούν στους δρόμους από τα 20 τους οι χρόνιοι άνεργοι. Μετά από τα 29 (αλλά και από τα 18 ως τα 29 σε περίπτωση που κολλήσεις κάποια ένσημα),για να διατηρήσεις βιβλιάριο ασθενείας του ΙΚΑ, θες 60 ένσημα το 2009 (από 50 κατ’ έτος μέχρι τo 2008), 70 το 2010, 80 το 2011, 90 το 2012,100 από το 2013 και μετά. Αυ­ξάνεται δηλαδή το χαράτσι κατά 50 ένσημα ετησίως από το 2013 και μετά.

Εάν δεν μπορείς να βρεις αυτά τα ένσημα, εναλλακτική λύση είναι η έκδοση βιβλιαρίου απορίας από την Κοινωνική Πρό­νοια (υπηρεσία της Νομαρχίας). Βασική προϋπόθεση εδώ το εισό­δημα (κάτω από 6.000 ευρώ για ένα άτομο) και βέβαια η ελληνική υπηκοότητα ,ενώ δεν μπαίνουν προϋποθέσεις ηλικίας. Έτσι, στη γλώσσα της εξουσίας η κοινωνική πρόνοια ταυτίζεται με την πρό­νοια αποκλειστικά για τους Έλληνες υπηκόους. Από την Πρόνοια δικαιούσαι δωρεάν επισκέψεις, εξετάσεις, νοσηλεία στα δημόσια νοσοκομεία (όχι στο ΙΚΑ), δωρεάν φάρμακα από το φαρμακείο του Νοσοκομείου (χωρίς ποσοστό συμμετοχής).

Εναλλακτική λύση για την επαρχία το βιβλιάριο του ΟΓΑ. Το βιβλιάριο ασθενείας του ΟΓΑ καθώς και η συνταξιοδοτική ασφάλι­ση του ΟΓΑ, ήταν παλιότερα αρκετά ευκολότερη. Χρειαζόταν να πληρώσεις, εάν δεν είχες εισόδημα από αγροτικές εκμεταλλεύσεις και δήλωνες αγρεργάτης, γύρω στα 400 (430,08) ευρώ το χρόνο για να κατοχυρώσεις την κατώτατη σύνταξη και βιβλιάριο ασθε­νείας. Προϋπόθεση βέβαια να σε δηλώσει κάποιο(α) αφεντικό(ά) που από την φορολογική του(ς) δήλωση να φαίνονται αγροτικές εκμεταλλεύσεις τέτοιες που να δικαιολογούν συνολικά 150 ημέρες αγροτικής απασχόλησης. Εκεί έσφιξαν και τα λουριά κυρίως με την πολιτική που ασκήθηκε με τον καπνό και μείωσε ριζικά την καλ­λιέργειά του, μειώνοντας έτσι κατά πολύ και αυτούς που ο ΟΓΑ δικαιολογούσε να ασφαλιστούν ως αγρεργάτες. Μια μικρή εξαίρε­ση για την ασφάλεια του ΟΓΑ εξακολουθεί να υπάρχει για όσους ελευθεροεπαγγελματίες δηλώνουν έδρα επαγγελματικής δραστη­ριότητάς τους χωριά κάτω των χιλίων κατοίκων. Αυτοί μπορούν να ασφαλιστούν στον ΟΓΑ.

Ασφαλισμένοι στο ΤΕΒΕ αμειβόμενοι με μπλοκάκι παροχής υπηρεσιών. Λύση που πολλοί εργοδότες επιλέγουν για τους υπαλ­λήλους τους μια και τους κοστίζει λιγότερο. Εκεί ο ασθενής είναι υποχρεωμένος να επιλέξει έναν ιδιώτη γιατρό ανά ειδικότητα και να τον δηλώνει ανά έτος. Με αυτόν τον τρόπο η εξάρτησή του από τον γιατρό είναι μεγάλη,μιας και για να αλλάξει γιατρό πρέπει να ακολουθήσει ολόκληρη διαδικασία. Και εκεί η φασόν συνταγογρα­φία, που αποτελεί όπως θα δούμε μια εναλλακτική πηγή εσόδων για τον γιατρό, δίνει και παίρνει. Γενικά, κυριαρχεί η κατάσταση της ατομικής διαπραγμάτευσης. Ο γιατρός δεν έχει την δύναμη να δι­απραγματευτεί με ατομικό τρόπο τις συνθήκες απασχόλησής του, με αποτέλεσμα να συμφωνεί με επαχθείς για τον ίδιο όρους, που στη συνέχεια μέρος αυτών των βαρών μεταφέρεται στον ασθενή, που κι αυτός με την σειρά του δεν μπορεί να διαπραγματευτεί απέναντι στο γιατρό. Το ΤΕΒΕ δεν έχει δικά του εξωτερικά ιατρεία με υπαλλήλους, έτσι ώστε δεν έχει να αντιμετωπίσει οργανωμένο αγώνα υπαλλήλων που θα ανέβαζαν το όποιο κόστος. Πληρώνει λίγα στους γιατρούς αφήνοντας τους να βγάλουν τα υπόλοιπα από τους ασθενείς, μέσω του ιδιωτικού τους ιατρείου.

Από όλα τα παραπάνω είναι φανερός ο αποκλεισμός των μεταναστών-ανασφάλιστων από το σύστημα περίθαλψης. Ακόμη και για τους πολιτικούς πρόσφυγες, που το νομικό πλαίσιο προ­βλέπει πλήρη υγειονομική κάλυψη, ο ρατσισμός των ίδιων των ερ­γαζόμενων, γιατρών και μη, συχνά γεννά αποκλεισμούς. Σε αυτό το φάσμα περιπτώσεων αναλαμβάνουν δράση οι ΜΚΟ (Μη Κυβερνη­τικές Οργανώσεις) που ασχολούνται με ανασφάλιστους. Οι ΜΚΟ δεν μπορούν να καλύψουν ούτε την φαρμακευτική δαπάνη ούτε βέβαια τις διαγνωστικές δαπάνες ή τις δαπάνες νοσηλείας. Παρόλα αυτά, παρότι δηλαδή δεν μπορούν να καλύψουν τα τεράστια κενά που δημιουργούν τα συστήματα περίθαλψης σε κρίση, εμφανίζο­νται σαν απάντηση, δημιουργώντας ιδεολογικό άλλοθι στο κράτος και τα αφεντικά. Την ίδια στιγμή και ενώ βιώνουν από πρώτο χέρι την αθλιότητα και τις συνθήκες που την γεννούν είναι καταστατι­κά δεσμευμένες στο να μην δράσουν ενάντια σε αυτές.

Πόρτανο 2: το ραντεβού

Το ΙΚΑ έχει ένα σχετικά εκτεταμένο δίκτυο ιατρικής κυρίως περί­θαλψης σε πρωτοβάθμιο επίπεδο με ραντεβού μέσω κυρίως του τηλεφωνικού κέντρου 184 (αρκετά εξυπηρετικού) ,στο οποίο βέ­βαια δεν υπάγονται αυθαίρετα κάποια ΙΚΑ, όπου πρέπει να πας επιτόπου για να κλείσεις ραντεβού, χάνοντας έτσι ολόκληρα πρω­ινά. Οι ασφαλισμένοι βέβαια στο ΙΚΑ εάν θέλουν να εξεταστούν σε δημόσιο νοσοκομείο θα πρέπει να πληρώσουν από την τσέπη τους επίσκεψη και εξετάσεις και μετά να υποβάλλουν δικαιολογητικά στο ΙΚΑ για να τα εγκρίνουν οι γιατροί του. Οι εξετάσεις βέβαια θα εγκριθούν εάν και μόνο εάν το ΙΚΑ κρίνει ότι το ίδιο δεν μπορούσε να τις παρέχει. Έτσι, οι ασθενείς που είναι ασφαλισμένοι στο ΙΚΑ αποκλείονται από τα εξωτερικά ιατρεία των δημόσιων νοσοκο­μείων. Η αυτόματη έγκριση δεν είναι αυτονόητη όχι για τεχνικούς βέβαια λόγους· η δήθεν γραφειοκρατία στην ουσία αποτελεί μια συνειδητή περίφραξη των πυλών της δημόσιας περίθαλψης. Το μέλλον προοιωνίζεται χειρότερο, μιας και αναμένεται η ένταξη πολλών χιλιάδων ασφαλισμένων άλλων ταμείων στις υπηρεσίες του ΙΚΑ, χωρίς βέβαια καμιά πρόβλεψη για προσλήψεις και υπο­δομές.

Αντίστοιχα, αρκετά εκτεταμένο δίκτυο πρωτοβάθμιας περίθαλ­ψης για τους ασφαλισμένους του δημοσίου και του ΟΓΑ και τους εγγεγραμμένους στην Πρόνοια είναι το σύστημα των εξωτερικών ιατρείων των δημόσιων νοσοκομείων. Εκεί βέβαια ο πρόσφατος θεσμός των τηλεφωνικών ραντεβού 1535 αποτελεί μνημείο ρατσι­στικής αθλιότητας (μιας και στην ουσία για να κλείσει κανείς ραντε­βού στο ρομποτικό αυτό κέντρο θα πρέπει να μιλά απταίστως και καθαρά την Ελληνική, χωρίς ιδιώματα, χωρίς προβλήματα βαρηκο­ΐας καθώς και να γνωρίζει την δομή του συστήματος).

Πόρτα νο 3: ποιο ραντεβού; (ελλείψεις, ελλείψεις, ελλείψεις…)

Όλα αυτά ισχύουν αν βέβαια η ειδικότητα που γυρεύ­εις υπάρχει, ή δεν έχει καμιά απίθανη αναμονή, οπότε και ανα­γκάζεσαι, αν έχεις να πληρώσεις, να πας σε ιδιώτη… Οι ασφα­λισμένοι βέβαια του δημοσίου και άλλων ισχυρών ταμείων έχο­ντας το σχετικά προνομιούχο βιβλιάριο ασθενείας έχουν πρό­σβαση με αυτό σε ιδιώτες γιατρούς. Με αυτό τον τρόπο ηκρίση της δημόσιας πρωτοβάθμιας περίθαλψης δεν τους αγγίζει τόσο. Για οδοντιατρική περίθαλψη ούτε λόγος· είναι ανύπαρκτη για ΟΓΑ, Δημόσιο, Πρόνοια και ιδιαίτερα προβληματική στο ΙΚΑ.

Πόρτα νο 4: τα απογευματινά ιατρεία («Πελάτες μου!» – Θ.Β.)

Ο θεσμός των απογευματινών ιατρείων στα δημόσια νοσοκομεία δεν είναι απλά μια λύση για τους έχοντες το 50ευρω ασθενείς. Τα αποτελέσματα του είναι πολλαπλά. Εκτονώνει την πίεση που τα μεσαία οικονομικά στρώματα ασκού­σαν πάνω στις ελλείψεις του δημόσιου νοσοκομείου ή του πρωι­νού ΙΚΑ. Έτσι τώρα όποιος μπορεί να πληρώσει δεν τον νοιάζει τι γίνεται με την πρωινή λειτουργία, με τις αναμονές, τον ελάχιστο ανά ασθενή διαθέσιμο χρόνο, την μεγάλη αναμονή για εξετάσεις. Με αυτό τον τρόπο, τα κατώτερα στην κοινωνική και οικονομική ιεραρχία στρώματα απομένουν περισσότερο μόνα τους απέναντι στην υποβάθμιση της περίθαλψης. Επιπλέον, όποιος μπορεί να πληρώσει εξασφαλίζει την προνομιακή πρόσβαση ως ιδιωτικός πελάτης και στην πρωινή λειτουργία για τις όποιες εξετάσεις ή επεμβάσεις, κάνοντας την αναμονή αυτών που δεν έχουν να πλη­ρώσουν ακόμα μεγαλύτερη. Έτσι, επιτυγχάνεται η σαλαμοποίηση των ασθενών, η μεταφορά πόρων από τα κατώτερα οικονομικά στρώματα προς τα μεσαία , η μεταφορά ταλαιπωρίας από τα με­σαία οικονομικά στρώματα προς τα κατώτερα και αυξάνονται τα έσοδα για τον κρατικό προϋπολογισμό. Τα απογευματινά ιδιωτι­κά ιατρεία των γιατρών του ΙΚΑ, πρόγονος αυτών του δημοσίου έχουν στην ουσία τους τα ίδια χαρακτηριστικά. Φτωχοκομείο για τους πρωινούς – πολύ καλύτερη αντιμετώπιση για αυτούς που το απόγευμα πληρώνουν. Και βέβαια τι να πούμε για τους πανεπι­στημιακούς που η επίσκεψη στα ιδιωτικά τους ιατρεία αποτελεί εισιτήριο για την προνομιακή (έναντι αυτών που δε δύνανται οικο­νομικά να τα επισκεφτούν) πρόσβαση στην δημόσια περίθαλψη.Έτσι, αν και τα απογευματινά ιατρεία παρουσιάζονται σαν μια ανοιχτή πόρτα στο σύστημα δημόσιας περίθαλψης αποτελούν στην ουσία τους μια κλειστή πόρτα του συστήματος για τους μη έχοντες.Την ίδια στιγμή, με έναν ακόμα τρόπο, ένα κομμάτι των μισθωτών γιατρών βασίζει το εισόδημα του όχι στον μισθό αλλά στην ιδιωτι­κή πελατεία. Γίνεται έτσι ακόμη δυσκολότερη η δημιουργία κοινών μετώπων αγώνα με άλλους εργαζόμενους μέσα στο δημόσιο νοσο­κομείο και κατακερματίζονται ακόμα περισσότερο οι μισθωτοί.

Πόρτα νο 5: γιατρός-στέλεχος, λούφα με την πλάτη της διεύθυνσης

Μια κεντρική, όσο σχηματική κι αν παραμένει, είναι η διάκριση με­ταξύ γιατρών-στελεχών (που συμπεριφέρονται σαν αξιωματούχοι συλλογικοί ιδιοκτήτες του μέσου παραγωγής περίθαλψης χωρίς να αμφισβητούν πουθενά τη λειτουργία του) και των γιατρών-μισθωτών. Πραγματικά, μια μερίδα των γιατρών είναι μόνο εν μέ­ρει μισθωτοί. Το φασόν (αμοιβή του γιατρού από την φαρμακευτι­κή εταιρεία με ποσοστό από την αξία του φαρμάκου ), τα δωράκια από τους ασθενείς, ανάλογα με το πόσο γρήγορα διεκπεραιώνεται το περιστατικό μέσα στην δημόσια δομή, τα φακελάκια, το απογευ­ματινό ιατρείο, το προνόμιο πανεπιστημιακών, αλλά και γιατρών του ΙΚΑ να διατηρούν και ιδιωτικό ιατρείο, κάνουν την «εύρυθμη» δηλαδή την άθλια λειτουργία αυτής της γραμμής παραγωγής, ευ­λογία για αυτά τα στελέχη, γι’αυτό και δεν πρόκειται να την αμφι­σβητήσουν ποτέ, ίσα-ίσα θα την υπερασπιστούν. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι ένα κομμάτι των εργαζόμενων διορίζεται αξιοποιώ­ντας μια πελατειακή σχέση (κομματικά βύσματα),γεγονός που στην συνέχεια καθορίζει και τον χαρακτήρα των όποιων αντιστάσεων. Για τη μερίδα γιατρών ,που λόγω θέσης στην γραμμή παραγωγής, δεν τα παίρνει από την συνταγογραφία και δεν έχει απογευματι­νό ιατρείο, η διεύθυνση επιτρέπει μια λούφα εις βάρος του ασθε­νή (ακριβώς για να μην στραφεί, συμμαχώντας με τους ασθενείς, ενάντια στην διεύθυνση και τις επιλογές της), έτσι ώστε και μέσα από το «συναδελφικό» κλίμα η κατάσταση αυτή να διαιωνίζεται. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που χοντρές αλλαγές στην περίθαλψη, όπως η αύξηση των ασφαλιστικών ενσήμων στο ΙΚΑ ή η ουσιαστι­κή αχρήστευση των βιβλιαρίων πρόνοιας σε νοσοκομεία όπως το Παπαγεωργίου, πέρασαν χωρίς καμιά εργασιακή αντίδραση. Για την κατηγορία εκείνη που αρνείται να συναινέσει στις επιλογές της διεύθυνσης ο αγώνας είναι σκληρός…

Πόρτα νο 6: η ουρά ως αλυσίδα παραγωγής

Κατάφερες λοιπόν να κλείσεις το περιπόθητο ραντεβού σε πρω­ινό ιατρείο, όπου δεν χρειάζεται να τα σκάσεις. Βρίσκεσαι όμως μπροστά σε μια ουρά αναμονής όπου ο χρόνος που διατίθεται για τον ασθενή είναι απελπιστικά λίγος. Η διεύθυνση διαθέτει δέκα λε­πτά ανά ραντεβού, ο γιατρός συχνά χαλαρώνει το ωράριο του ξε­κλέβοντας από αυτά τα λεπτά ή αποθαρρύνοντας τους ασθενείς, με αυταρχικό τρόπο, από την έκθεση του όποιου προβλήματός τους, έτσι ώστε πολύ συχνά η περιπόθητη πρόσβαση στο πρω­τοβάθμιο σύστημα περίθαλψης να καταντάει άνευ περιεχομένου.Ανακύπτει λοιπόν το ζήτημα του ρυθμού παραγωγής (του 10λε­πτου ραντεβού) ενώ την ίδια στιγμή αναδεικνύεται ότι η όποια αντίσταση των εργαζομένων (γιατρών και προσωπικού) στρέφε­ται πολλές φορές ενάντια στους χρήστες των υπηρεσιών και μετα­τρέπεται σε απαξίωση αυτών των υπηρεσιών για τον ασθενή. Την ίδια στιγμή βέβαια το ίδιο δεν ισχύει για τα ιδιωτικά ιατρεία των γιατρών του ΙΚΑ ή και τα απογευματινά ιατρεία των νοσοκομείων.

Ακόμα κι αν εξασφάλισες το να σε ακούσει ένας γιατρός που δεν κοιτάζει πως να σε ξεφορτωθεί ή πως να κονομήσει από σένα συ­νταγογραφώντας σου άχρηστα φάρμακα για να επωφεληθεί του ποσοστού του, ή οδηγώντας σε στο απογευματινό του ιατρείο, πέφτεις πάνω σε μια άλλη πτυχή της πραγματικότητας, αυτής της παραγωγικής διαδικασίας. Αυτής που θεωρεί τον ασθενή σαν αντικείμενο (input) μέσα σε μια γραμμή παραγωγής που πάνω του θα ασκηθούν χειρισμοί περίθαλψης και θα έχουν ως αποτέλεσμα την επιδιόρθωσή του – θεραπεία (output). Αυτή η αντίληψη βλέπει κύρια το πάσχον όργανο και όχι τον πάσχοντα οργανισμό ή την πά­σχουσα διαδικασία, επικεντρώνει τη δράση της σε αυτήν τη αντι­μετώπιση, και σου αφήνει το ρόλο του πειθήνιου ακολουθητή των οδηγιών. Έτσι φεύγεις με μια συνταγή και καμιά εξήγηση για το τι σου συμβαίνει και πως αυτό μπορεί να σταματήσει να συμβαίνει. Η πρόληψη βέβαια μέσα σε αυτές τις συνθήκες (ακόμα και όπως το ίδιο το σύστημα την εννοεί) αποτελεί ανέκδοτο. Και βέβαια ούτε κουβέντα για το ότι η πραγματική πρόληψη είναι η σύγκρουση για την ανατροπή των κυριαρχικών σχέσεων.

 Πόρτα νο 7: από την πρωτοβάθμια περίθαλψη στο νοσοκομείο και τη νοσηλεία.

Εδώ τα πράγματα σκουραίνουν: η υποταγή στο βασίλειο της ανά­γκης -αδυναμίας κάνει πολλές φορές να βιώνεται δραματικά η ιε­ραρχική ταξική συνθήκη.

Για τους ανασφάλιστουςπου θα χρειαστούν εισαγωγή-νοσηλεία:

Στο ΙΚΑ είναι σχεδόν αδύνατον να εξασφαλίσεις αναδρομική ασφά­λιση για αυτό και δεν πρέπει να αφήνουμε τους εργοδότες χαλα­ρούς όσον αφορά στο να κολλιούνται τα ένσημα στην ώρα τους. Το βιβλιάριο πρόνοιας (αν είσαι έλληνας υπήκοος, κάτοικος της συγκεκριμένης νομαρχίας όπου νοσηλεύεσαι και η φορολογική σου δήλωση δεν ξεπερνάει τις 6.000 ετησίως) μπορεί να έχει μη­νιαία αναδρομική ισχύ, ενώ το να ξεφύγεις τον λογαριασμό από την επείγουσα νοσηλεία (και όχι από το προγραμματισμένο χει­ρουργείο που γίνεται μόνο εφόσον είσαι ασφαλιστικά -ταμειακά εντάξει) δίνοντας ελλιπή ή ψευδή στοιχεία είναι κάτι που πολλοί απελπισμένοι επιχείρησαν επιτυχώς στο παρελθόν. Επίσης ,πρέ­πει να είναι ευρύτερα γνωστό ότι αν σου συμβεί ατύχημα την ώρα της εργασίας πηγαίνοντας ή επιστρέφοντας από αυτή, ακόμα και να μην έχει προλάβει να κολληθεί ούτε ένα ένσημο ,αν βέβαια σου έχει γίνει πρόσληψη, τότε δικαιούσαι νοσηλεία και φάρμακα σχε­τικά με την βλάβη που υπέστεις δωρεάν. Αν βέβαια δεν σου έχει γίνει πρόσληψη τότε θα πρέπει να στραφείς εναντίον του εργοδό­τη μέσα από την επιθεώρηση εργασίας, μια διαδικασία χρονοβόρα αλλά που συχνότατα αποδίδει.

Λίστες και λήσταρχοι:

Αν είσαι ασφαλισμένος μπορείς να εισαχθείς στο νοσοκομείο προγραμματισμένα, μέσω των τακτικών εξωτερικών ιατρείων ή επειγόντως μέσω του τμήματος επειγόντων περιστατικών. Από τα τακτικά εξωτερικά ιατρεία ένας ασθενής που χρειάζεται νο­σηλεία μπορεί να προγραμματιστεί μπαίνοντας στις λίστες εισα­γωγών ή μπορεί να χαρακτηριστεί ως επείγον και να παρακάμ­ψει τη λίστα εισαγωγών του ιατρείου. Ο χαρακτηρισμός ενός πε­ριστατικού ως επείγοντος γίνεται πάντα με την σύμφωνη γνώμη της ιεραρχίας της κλινικής, για λόγους που καμιά φορά είναι και ιατρικοί, ενώ δεν είναι σπάνιο το να κρατιούνται οι λίστες τεχνη­τά διογκωμένες, έτσι ώστε η μεγάλη αναμονή να εξασθενίζει την όποια απόφασή σου να πας με τον σταυρό στο χέρι και να μην λαδώσεις…. Το φακελάκι εδώ (είτε μια επίσκεψη στο ιδιωτικό ια­τρείο του πανεπιστημιακού) δίνεται για να ξεπεραστεί η όποια αναμονή. Ακόμα και στις εφημερίες, ασθενείς που έχουν φροντί­σει να εξασφαλίσουν πρόσβαση βαφτίζονται επείγοντα «περι­στατικά» και εισάγονται. Βασική προϋπόθεση να εφημερεύει ο γιατρός αυτός στον οποίο έχουν «πρόσβαση» .Και αυτό πάντα με την σύμφωνη γνώμη της ιατρικής ιεραρχίας. Έτσι λοιπόν, δυο τινά μπορεί να συμβούν αν πας μόνος σου με επείγουσα πάθη­ση: Άμα έχεις κάτι που χρήζει εξόφθαλμα εισαγωγής θα νοσηλευ­τείς, για μια μεγάλη γκρίζα ζώνη όμως το εάν θα εισαχθείς ή όχι εξαρτάται από την πολιτική εισαγωγών που ασκεί η κλινική και το νοσοκομείο. Υπάρχουν λαϊκές κλινικές και κλινικές μαγαζάκια. Χα­ρακτηριστικά μαγαζιά είναι η πλειονότητα των πανεπιστημιακών.Το ότι κατάφερες να μπεις στο νοσοκομείο δε διασφαλίζει πά­ντα και τη συνέχεια. Πολλές, κυρίως χειρουργικές κλινικές, εί­ναι πλήρως ιδιωτικοποιημένες. Ορθοπεδικές, οφθαλμιατρι­κές,ουρολογικές,καρδιοχειρουργικές είναι στην πρώτη γραμ­μή αυτής της πρακτικής. Εάν δεν πληρώσεις extra υπάρχουν πολύ λόγοι για τους οποίους ένα προγραμματισμένο χειρουρ­γείο μπορεί να αναβληθεί, άσε που τρέμεις στην πιθανότη­τα κάποιος δυσαρεστημένος φακελάκιας να σου κάνει ζημιά.Ας μην ξεχνάμε ότι, πλην των ασθενών, πηγή εισοδήματος για τους γιατρούς είναι και τα αναλώσιμα: κεφαλές οστών για αρθροπλα­στικές, μπαλονάκια σε επεμβάσεις καρδιάς, βηματοδότες, καθετή­ρες στεφανιογραφιών, φίλτρα τεχνητών νεφρών, πανάκριβα νο­σοκομειακά φάρμακα… Έτσι, οι γιατροί κάποιων ειδικοτήτων δεν χρειάζεται να πάρουν φακελάκι. Αρκεί να τρομοκρατούν συστημα­τικά τους ασθενείς ότι χρειάζονται την τάδε ή τη δείνα επέμβαση για να θησαυρίσουν σύντομα (βλ. σωρηδόν τοποθέτηση μπαλονα­κίων, χωρίς τις απαραίτητες ιατρικές ενδείξεις). Το κύκλωμα της παραοικονομίας καλά κρατεί…

Πόρτα νο 8: ιδιωτικά κέντρα, σούπερ-μάρκετ περίθαλψης

Τούτη η πόρτα είναι με στρωμένο κόκκινο χαλί. Μόνο που πρέ­πει να τη διαβείς για να αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι τι συμβαίνει:πίσω από τα ιατρικά ονόματα-«μούρες» και την ξενοδοχειακή υποδομή υπάρχει η πραγματικότητα. Αυτή του ελλειπούς προ­σωπικού, συχνά ανειδίκευτου για να στοιχίζει φθηνότερα, που τρέχει για να καλύψει ελλείψεις που δεν καλύπτονται, με εφη­μερίες συχνά μόνο με ανειδίκευτους, με εξοπλισμό που αγορά­ζεται μόνο αν είναι ανταποδοτικός (να αποδίδει λεφτά κι όχι να σώζει κάποια ζωή). Μια περίθαλψη όπου αυτό που πρόκειται να σου συμβεί ή να μη σου συμβεί, δεν εξαρτάται από την πάθη­σή σου αλλά από το αν πρόκειται να φέρει κέρδος στην κλινική.Τα ιδιωτικά κέντρα εξάλλου έχουν απορροφήσει σχεδόν εξολο­κλήρου τη «γυναικεία περίθαλψη»· οι εκτρώσεις έχουν από καιρό πεταχτεί έξω από το δημόσιο σύστημα περίθαλψης με την πολι­τική που ασκείται από το κράτος και την ιατρική συντεχνία, ενώ οι γέννες έχουν μετασχηματιστεί από φυσιολογικές διαδικασίες σε καταναλωτικό πακέτο υπηρεσιών που παρέχονται από λιγότερο ή περισσότερο γκλαμουράτες ιδιωτικές κλινικές…

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Δυσκολίες υγειονομικής κάλυψης ανασφάλιστων, ιδιαίτερα από χώ­ρες εκτός ΟΝΕ, ανυπαρξία υγειονομικής κάλυψης από την πρόνοια υπηκόων άλλων κρατών που ζουν στην Ελλάδα και χρειάζονται στή­ριξη, έλλειψη προσωπικού και υποδομών, πελατειακές σχέσεις, θε­σμισμένες και αθέσμιστες, κυριαρχία των εταιρειών εξοπλισμού και φαρμάκων στο εσωτερικό της περίθαλψης, αυτή είναι η πραγματι­κότητα που μετατρέπει τα όποια προβλήματα υγείας σε τραγωδίες.Την ίδια στιγμή οι ευθύνες της ιεραρχικής εκμεταλλευτικής κοι­νωνικής διάρθρωσης στην παραγωγή της ασθένειας απο­κρύπτονται, αντίθετα προωθείται ο επιστημονισμός δηλα­δή η αντίληψη-ιδεολογία ότι η λύση στα όποια προβλήμα­τα θα έρθει από το ίδιο το σύστημα μέσω της επιστήμης.Παράλληλα οποιαδήποτε γνώση για το σώμα, τα πάθη του και την αντιμετώπισή τους έχει γίνει φέουδο των ειδικών, που συχνά συμπεριφέρονται σαν ιεροεξεταστές απέναντι σε θεραπευτικές διαφορετικής αντίληψης.

Αν δεν οργανωθούμε σε όλες τις γειτονιές…

Μετά από όλα αυτά, είναι ιδιαίτερα φανερή η κοινωνική-ταξική ήττα όλης της προηγούμενης περιόδου. Όσοι κατέχουν μια οικονο­μικά υψηλή θέση ή ανήκουν σε κάποια κοινωνική ιεραρχία (κομμα­τική, συνδικαλιστική , θρησκευτική…)μπορεί και να τη γλιτώσουν. Είτε κάποιοι μεσολαβούν στο δημόσιο σύστημα περίθαλψης, είτε πληρώνουν αδρά σε κάποιο ιδιωτικό κέντρο και η λύση δίνεται. Για τους υπόλοιπους,η έλλειψη πόρων τους αποκλείει προφανώς από την ιδιωτική περίθαλψη κι η έλλειψη συλλογικοποιήσεων τους κα­θιστά αδύναμους απέναντι στους δημόσιους θεσμούς (εδώ το πα­ράδειγμα των νομάδων τσιγγάνων που πιέζουν με την συλλογική τους παρουσία στα νοσοκομεία, εξασφαλίζοντας έτσι πραγματι­κά υψηλής ποιότητας δωρεάν θεραπείες στα μέλη της κοινότητας τους, είναι ιδιαίτερα διδακτικό για την δυναμική των κοινοτήτων).Έτσι, σε τοπικό επίπεδο δεν υπάρχουν συλλογικότη­τες αγώνα για ζητήματα καθημερινότητας, ενώ αντίστοι­χα στους χώρους της δουλειάς οι εργασιακές μειονότητες, που δεν έχουν αποδεχτεί ως όρο ζωής ότι τίποτα δεν πρό­κειται να αλλάξει, αισθάνονται εγκλωβισμένες και αδύναμες να ξεκινήσουν αγώνες που θα βάζουν ευρύτερα ζητήματα…

Όλα αυτά εξάλλου ανοίγουν τη συζήτηση για τη δυνατότητα του αγώνα…

Αφήστε μια απάντηση